MEB'in Yeni Sınav Yönetmeliği: İlkokulda Sınav ve Sıralama Yok

İkinci sınıftaki çocuğunuz okuldan dönüp 'Yarın deneme sınavı var' diyor; ya da bir okul, öğrencilerinin puanını ilçedeki diğer okullarla karşılaştıran bir tablo yayımlıyor. Bu iki sahne, bugünden itibaren kurallara aykırı. Millî Eğitim Bakanlığı'nın ölçme ve değerlendirme yönetmeliğinde yaptığı değişiklik, 14 Kasım 2026 tarihli ve 33430 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girdi. Okul öncesinde ve ilkokulda herhangi bir ad altında sınav yapılamayacak; hiçbir kademede sonuçlar öğrenci, sınıf, okul ya da iller arasında sıralama için kullanılamayacak.

Değişiklik yalnız sınav takvimini değil, ölçmenin ne için yapıldığını da yeniden tanımlıyor. Yeni metne göre ölçme ve değerlendirme; öğrencinin gelişimini izlemek, öğrenme ihtiyaçlarını belirlemek, geri bildirim vermek ve öğretimi bu doğrultuda geliştirmek için yapılıyor. Yönetmelik ayrıca ilk kez yapay zekaya yer veriyor: Soru hazırlama ve değerlendirme süreçlerinde Bakanlığın uygun gördüğü yapay zeka araçları kullanılabilecek.

Yönetmelikte Ne Değişti?

İlkokulda Sınav Kalkınca Ne Olacak?

Yönetmelik, sınavın yerine neyin geleceğini de söylüyor. Okul öncesi ve ilkokulda ölçmenin temel amacı, öğrencinin gelişiminin süreç içinde izlenmesi ve desteklenmesi. Yeni metin, ölçme aracının özelliğine göre cevap anahtarı, dereceli puanlama anahtarı, dereceleme ölçeği ya da kontrol listesi kullanılacağını da belirtiyor. Yani ölçme bitmiyor; tek seferlik bir puan yerine, öğretmenin gözlemine ve belirli ölçütlere dayanan sürekli bir izlemeye dönüşüyor.

'Herhangi bir ad altında' ifadesi önemli. Değerlendirmemize göre bu, adı sınav olmasa da sınav gibi işleyen deneme, tarama ve seviye belirleme uygulamalarını da kapsıyor. Hangi etkinliğin bu tanıma girdiğine dair ayrıntının Bakanlığın uygulama düzenlemeleriyle netleşmesi bekleniyor.

Sıralama Yasağı: Kıyaslama Değil, Gelişim

Yeni hükme göre ölçme ve değerlendirme sonuçları öğrenciler, sınıflar, okullar ya da iller arasında sıralama, karşılaştırma ya da kıyaslama yapmak için kullanılamıyor. Sonuçların yeni rolü başka bir maddede tarif ediliyor: Birden fazla şubede okutulan derslerin sınavları ortak yapılıyor, şube ve sınıf bazında analiz ediliyor; kazanım eksikliği görülen öğrencilerin durumu ders öğretmeni ve zümreler tarafından yeniden değerlendiriliyor. Sınav sonucu, bir sıralama tablosunun değil, telafi planının girdisi oluyor.

Yapay Zeka Maddesi: Ne Söylüyor, Ne Söylemiyor?

Yönetmeliğin yapay zekaya ilişkin hükmü tek cümle: Soru hazırlama ve değerlendirme süreçlerini desteklemek ve bu süreçlerin etkinliğini artırmak amacıyla Bakanlıkça uygun görülen yapay zeka araçları kullanılabilecek. Hemen önceki madde de ölçme ve değerlendirmenin Bakanlığın uygun gördüğü dijital sistemlerle kısmen ya da tamamen elektronik ortamda yürütülebileceğini söylüyor.

Metnin söylemedikleri de en az bunlar kadar önemli. Hangi araçların 'uygun görülen' kapsamına gireceği, öğretmenin kendi seçtiği bir aracı kullanıp kullanamayacağı ve yapay zekanın değerlendirmede hangi aşamada devreye gireceği belirtilmiyor. Değerlendirmemize göre bu ayrıntılar netleşene kadar en güvenli yol, yapay zekayı soru taslağı üretmek için kullanıp her soruyu öğretmenin kendi bilgisiyle denetlemesi. Yapay zekayla üretilen eğitim içeriğinin neden tek başına yeterli olmadığını daha önce ele almıştık.

Ortak Yazılı Sınavlar ve Açık Uçlu Sorular

Değişiklikle ortak yazılı sınavların iki türü kaldı. Bakanlık belirlediği sınıf düzeyleri ve derslerde ülke geneli ortak yazılı sınav yapabilecek; hangi sınıf ve derslerde yapılacağı öğretim yılı başında ilan edilecek. Bakanlığın ortak yapmaya karar vermediği sınavlar ise okul geneli ortak yazılı sınav olarak yapılacak. Ülke geneli sınavlar için konu soru dağılım tablosu hazırlanıp öğrencilere duyurulacak. Bu sistemin nasıl işleyeceğini ortak yazılı sınav yazımızda ayrıntılı ele almıştık.

Soru biçiminde de net bir kural var: Ülke geneli sınavlar dışında, okullarda yapılan bütün sınavlar cevabını öğrencinin kendisinin oluşturduğu ve farklı bilişsel düzeylerdeki kazanımları ölçen maddelerden oluşan yazılı yoklama şeklinde yapılacak. Türkçe, Türk dili ve edebiyatı ile yabancı dil derslerinde ise dört beceri ölçülecek; ülke geneli ortak sınav yapıldığında uygulamalı kısım okulda yapılıp iki sonuç birlikte değerlendirilecek. Sınav tarihleri öğretim yılı başında okulların e-Okul üzerinden ilan edilecek; mücbir sebeplerde tarihi valilik değiştirebilecek.

Öğretmen ve Okul Yöneticisi İçin Kontrol Listesi

1. İlkokulda planlanan bütün sınav ve denemeleri gözden geçirin. Yerine gözlem formu, kontrol listesi ve dereceleme ölçeğiyle süreç izlemesi planlayın.
2. Sıralama içeren paylaşımları kaldırın. Okul panosundaki, veli grubundaki ya da sosyal medyadaki öğrenci, sınıf ve okul karşılaştırmaları yeni hükümle uyumlu değil.
3. Açık uçlu soru bankası kurun. Ülke geneli sınavlar dışındaki bütün yazılılar, cevabını öğrencinin oluşturduğu sorularla yapılacak; zümre düzeyinde ortak bir soru havuzu işinizi kolaylaştırır.
4. Dil derslerinde uygulamalı ölçmeyi planlayın. Dinleme ve konuşma için dereceli puanlama anahtarı hazırlayın.
5. Analiz ve telafi döngüsünü yazıya dökün. Şube bazında analiz ve zümre değerlendirmesi artık açık bir yükümlülük.
6. Yapay zeka kullanımını Bakanlık duyurusuna bağlayın. Hangi araçların uygun görüldüğü açıklanana kadar yapay zekayla üretilen her soruyu öğretmen denetiminden geçirin, öğrenci verisini bu araçlara girmeyin.

Henüz Belli Olmayanlar

Yönetmelik yayım tarihinde yürürlüğe girdi, ama uygulamanın bazı ayrıntıları başka düzenlemelere bırakılmış görünüyor: Bakanlığın uygun göreceği dijital sistemler ve yapay zeka araçları, ülke geneli ortak sınavların hangi sınıf ve derslerde yapılacağı ve bunların hazırlanma, uygulanma ve değerlendirme işleri. Son konudaki iş ve işlemleri yönetmelik açıkça Genel Müdürlüğe bırakıyor. Öğretim yılının ortasında yürürlüğe giren değişikliğin bu yılki sınav takvimine nasıl uygulanacağı da metinde ayrıca düzenlenmiyor; okulların Bakanlığın duyurularını takip etmesi gerekiyor.

Sıkça Sorulan Sorular

İlkokulda artık hiç sınav yapılmayacak mı?

Evet. Yönetmeliğe göre okul öncesi ve ilkokullarda herhangi bir ad altında sınav yapılamaz. Bu kademelerde öğrencinin bilişsel, fiziksel, sosyal ve duygusal gelişimi süreç içinde izlenecek.

Okullar başarı sıralaması yayımlayabilir mi?

Hayır. Ölçme ve değerlendirme sonuçları öğrenciler, sınıflar, okullar ya da iller arasında sıralama, karşılaştırma ya da kıyaslama için kullanılamaz.

Öğretmenler sınav sorusu hazırlarken yapay zeka kullanabilir mi?

Yönetmelik, Bakanlıkça uygun görülen yapay zeka araçlarının soru hazırlama ve değerlendirmede kullanılabileceğini söylüyor. Hangi araçların bu kapsamda olduğu metinde belirtilmiyor.

Değişiklik ne zaman yürürlüğe girdi?

14 Kasım 2026 tarihli ve 33430 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandığı gün yürürlüğe girdi.

Kaynak: Millî Eğitim Bakanlığı, 'Millî Eğitim Bakanlığı Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik', Resmî Gazete, 14 Kasım 2026, sayı 33430. Değişiklik, 9 Eylül 2023 tarihli ve 32304 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmeliği değiştiriyor.

Bu yazı EdTech Türkiye yayın masasında, yapay zeka desteğiyle birincil kaynaklardan hazırlandı; olgular kaynaklarla karşılaştırılarak denetlendi. Editörlerimiz yazıyı yayından sonra da izler; hata bildirimlerini düzeltme politikamıza göre ele alırız.