Eğitimciler İçin Yapay Zeka Prompt Stratejileri: 17 Örnek
Dört şirketin resmî rehberinden çıkan beş parçalı prompt yapısı ve ders planından rubriğe, veli mesajına kadar öğretmenler için 17 hazır yapay zeka istemi.
Aynı cümleyi dört ayrı sohbet aracına yazın: 'Kesirler konusunda ders planı hazırla.' Büyük olasılıkla dördü de bir plan verir, ama hiçbiri sınıfınızı bilmez: Hangi sınıf, kaç dakika, hangi öğrenme çıktısı, nasıl bir sınıf? Eksik olan araç değil, istemin kendisidir. İstem, yapay zeka aracına yazılan talimat metnidir; İngilizcedeki adıyla prompt, yani bu yazıdaki örnekler birer prompt stratejisidir. İyi bir istem ChatGPT'de, Gemini'de, Claude'da ve Copilot'ta aynı mantıkla kurulabilir, çünkü bu araçları geliştiren dört şirketin resmî rehberleri aşağı yukarı aynı şeyi söylüyor.
ChatGPT'yi ilk kez kullanacaksanız hesap ve veri ayarlarını ChatGPT ile ders hazırlığı rehberimizde anlattık. Bu yazı araçtan bağımsız: İyi bir istemin yapısını ve ders planından veli mesajına kadar 17 hazır istemi bir araya getiriyor. İstemler kurgudur, sınıfınıza göre uyarlanmak için yazıldı; çıktılarını yazmıyoruz, çünkü aynı istem her çalıştırmada farklı sonuç verebilir.
Dört rehberin ortak noktası
OpenAI, Google, Anthropic ve Microsoft'un istem rehberleri farklı okurlara yazılmış, ama öğütleri örtüşüyor:
| Rehber | Öne çıkan öğüt | Öğretmen için karşılığı |
|---|---|---|
| OpenAI, istem mühendisliği kılavuzu | Talimat, örnek ve bağlamı ayrı bölümlerde ver; örneklerde çeşitlilik göster. Model çıktısı çalıştırmadan çalıştırmaya değişir | Aynı istemi iki kez çalıştırıp karşılaştırın |
| Google, Gemini istem tasarımı stratejileri | Kısıtları ve yanıt biçimini açıkça yaz, örnek ekle, karmaşık işi adımlara böl | Planı tek seferde değil, akış, etkinlik ve ölçme diye parça parça isteyin |
| Anthropic, Claude istem yazma ilkeleri | Açık ve doğrudan ol, talimatın gerekçesini ver, 3-5 örnek kullan, rol tanımla | Sınıfınızı hiç görmemiş bir meslektaşa anlatır gibi yazın |
| Microsoft, Copilot istem rehberi | Hedef, bağlam, kaynak ve beklenti; zorunlu olan yalnız net bir hedef | Kaynak olarak öğretim programındaki metni yapıştırın |
Anthropic'in rehberindeki benzetme özellikle öğretici: Modeli, kurumun alışkanlıklarını bilmeyen, parlak ama işe yeni başlamış bir çalışan gibi düşünün. Önerdiği sınama da basit. İsteminizi konuyu bilmeyen bir meslektaşınıza verin; o şaşırıyorsa model de şaşırır.
İyi istemin beş parçası
Rehberlerin ortak öğütleri beş parçada toplanabilir. Bu sıralama bizim derlememiz; hiçbir şirket tam olarak bu beşliyi kullanmıyor.
- Rol: Modelin hangi uzmanlıkla cevap vereceği. Anthropic, tek bir rol cümlesinin bile tonu ve odağı değiştirdiğini yazıyor.
- Bağlam: Sınıf düzeyi, süre, öğrenci profili, okulun imkânları. Google'ın rehberi, modele genel bilgisine yaslanmak yerine gereken arka planı vermeyi öneriyor.
- Görev: Tek ve net bir iş. 'Ders planı ve sınav ve veli mektubu' yerine üç ayrı istem.
- Biçim: Tablo, numaralı liste, kelime sınırı. Anthropic, ne yapılmamasını değil ne yapılmasını yazmayı öneriyor.
- Ölçüt: Çıktının iyi sayılması için neyi karşılaması gerektiği; çoğu zaman öğrenme çıktısıyla bağ.
Bir de örnekli istem var: Kendi yazdığınız bir iki örneği isteme ekleyip modelden aynı yapıda yeni örnek istemek. Google'ın rehberi örnek eklemeyi her istem için öneriyor. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ne geçen derslerde programlar 'öğrenme çıktısı' kavramıyla yazılıyor; ifadeyi Bakanlığın program sitesinden aynen kopyalayıp istemin içine koymak, modelin kendi kafasından hedef uydurmasını önler.
Ders planı ve farklılaştırma için 7 istem
Köşeli parantezleri kendi bilgilerinizle doldurun. Hiçbir isteme öğrenci adı ya da kimlik bilgisi girmiyor.
- Beş parçalı temel plan: 'Rolün: Ortaokul fen bilimleri öğretmenine destek veren bir öğretim tasarımcısısın. Bağlam: 6. sınıf, 28 öğrenci, laboratuvar yok, ders 40 dakika. Öğrenme çıktısı: [Programdaki ifadeyi aynen yapıştırın]. Görev: Bu çıktı için bir ders akışı hazırla. Biçim: Giriş, etkinlik ve kapanışı süreleriyle tablo olarak ver. Ölçüt: Her etkinlik öğrenme çıktısına bağlansın; bağlanamayanı ayrıca belirt.'
- Kavram yanılgıları: 'Ben 9. sınıf fizik öğretmeniyim. [Konu] konusunda öğrencilerde sık görülen kavram yanılgılarını listele ve her biri için dersin başında sorulacak bir tanılama sorusu yaz. Emin olmadığın maddeyi ayrıca işaretle.'
- Örnekli istem: 'Aşağıda kendi yazdığım iki giriş etkinliği var: [Örnek 1] [Örnek 2]. Aynı üslup ve uzunlukta, [konu] için üç yeni giriş etkinliği öner.'
- Sığmayan planı kısaltma: 'Aşağıdaki ders planım 40 dakikaya sığmıyor: [Plan]. Öğrenme çıktısını değiştirmeden hangi bölümün kısalabileceğini gerekçesiyle öner. Yeni planı yazmadan önce yalnız değişiklik listesini ver.'
- Üç düzeyli metin: 'Aşağıdaki 5. sınıf sosyal bilgiler metnini üç düzeyde yeniden yaz: Desteğe ihtiyaç duyan okur için kısa cümlelerle, sınıf düzeyi için özgün hâliyle, ileri okur için bir derinleştirme sorusu ekleyerek. Olgular üç sürümde de aynı kalsın. [Metin]'
- Sadeleştirilmiş yönerge: 'Sınıfımda okuma hızı yaşıtlarından yavaş öğrenciler var. [Etkinlik yönergesi] metnini sadeleştir: Her adım tek cümle ve numaralı olsun, her adıma bir görsel ipucu öner.'
- Erken bitirenlere uzatma görevi: 'Konuyu erken bitiren öğrenciler için [konu] üzerine 10 dakikalık bir uzatma görevi tasarla. Görev yeni konu açmasın; aynı öğrenme çıktısını daha karmaşık bir durumda kullandırsın.'
Farklılaştırmanın pedagojik çerçevesi için farklılaştırılmış öğretim rehberimize bakabilirsiniz; istem yalnız malzemeyi hızlandırır, hangi öğrenciye hangi düzeyin verileceği öğretmenin kararıdır.
Ölçme, rubrik ve geri bildirim için 7 istem
- Çoktan seçmeli soru: 'Lise 10. sınıf tarih dersi için [öğrenme çıktısı] üzerine 5 çoktan seçmeli soru yaz. Her soruda 4 seçenek ve tek doğru cevap olsun. Her çeldiricinin hangi yanılgıyı yakaladığını açıkla, cevap anahtarını en sona koy.'
- Açık uçlu soru ve puanlama: 'Ortaokul 8. sınıf matematik, [konu]. Gerçek yaşamdan bir durum içeren 2 açık uçlu soru yaz. Her soru için tam puanlık cevabın içermesi gereken adımları madde madde sırala.'
- Çıkış kartı: 'Bugünkü dersin öğrenme çıktısı: [İfade]. Dersin son 5 dakikası için 3 soruluk bir çıkış kartı hazırla: Bir hatırlama, bir uygulama ve öğrencinin kendi anlamasını değerlendirdiği bir soru.'
- Analitik rubrik: 'Lise 11. sınıf için [ödev türü] ödevine analitik rubrik hazırla. Dört ölçüt ve dört düzey olsun. Düzey tanımlarını gözlemlenebilir davranışla yaz. Tablo biçiminde ver.'
- Rubriği öğrenci diline çevirme: 'Aşağıdaki rubriği 7. sınıf öğrencisinin anlayacağı dile çevir. Her ölçütü birinci tekil şahısla bir cümle olarak yaz, örneğin: Raporumda deneyin amacını açıkça yazdım. [Rubrik]'
- Rubriğe dayalı geri bildirim: 'Aşağıdaki anonim metni ekteki rubriğe göre incele. Puan verme. Her ölçüt için bir güçlü yön ve bir sonraki taslakta yapılacak tek somut değişiklik yaz. [Rubrik] [Ad ve kimlik bilgisi çıkarılmış metin]'
- Sınıf geneli hata örüntüsü: 'Aşağıda Öğrenci A, B, C diye etiketlediğim 10 cevap var. Ortak hata örüntülerini grupla ve her grup için ertesi derste yapılacak 5 dakikalık bir telafi etkinliği öner. [Cevaplar]'
Soru yazımının kendi ilkeleri için etkili sınav sorusu yazımı, ölçüt ve düzey mantığı için rubrik rehberimiz işe yarar. Bakanlığın program sitesinde ayrıca bir çoktan seçmeli soru yazım kılavuzu yer alıyor; kılavuzdaki ilkeleri isteme ölçüt olarak eklemek mümkün.
Veli iletişimi ve denetim için 3 istem
- Veli bilgilendirmesi: 'Ben 4. sınıf öğretmeniyim. Velilere gelecek ayki [ünite ya da proje] çalışmasını anlatan bir bilgilendirme mesajı yaz. Saygılı ve sade olsun, 120 kelimeyi geçmesin, evde yapılabilecek bir destek önerisi içersin.'
- Görüşmeye hazırlık: 'Ödevlerini düzenli teslim etmeyen bir öğrencinin velisiyle görüşmeye hazırlanıyorum. Görüşmeyi suçlamadan açacak üç giriş cümlesi ve veliye sorabileceğim dört açık uçlu soru öner.'
- Öz denetim: 'Az önce hazırladığın metindeki her olgusal iddiayı listele, hangilerini kaynaktan doğrulamam gerektiğini işaretle ve öğrenme çıktısıyla bağı zayıf kalan bölümü göster.'
Veli mesajı yapay zekayla yazılsa da imza öğretmenindir. Ton için velilerle etkili iletişim yazımız iyi bir tamamlayıcı.
Çıktıyı sınıfa götürmeden önce
Öz denetim istemi bir yardımcıdır, güvence değildir; model kendi hatasını her zaman bulamaz. Modelin akıcı ama yanlış bilgi üretmesine halüsinasyon deniyor ve tarih, sayı, alıntı gibi olgu gerektiren bölümler en riskli yerler.
- Olgu: Tarih, isim, sayı ve tanımları ders kitabından ya da birincil kaynaktan doğrulayın.
- Program: Her etkinlik ve soru, isteme yapıştırdığınız öğrenme çıktısına bağlanıyor mu?
- Düzey: Dil ve zorluk sınıfınıza uyuyor mu, farklı düzeydeki öğrencileri gözetiyor mu?
- Veri: İsteme öğrenci adı, numarası, notu, sağlık ya da rehberlik bilgisi girmediniz mi? Öğrenci metnini yapıştırmadan önce anonimleştirin; eğitimde veri gizliliği ve KVKK rehberimiz ayrıntıyı veriyor.
Bu sıra UNESCO'nun 2023 tarihli eğitimde üretken yapay zeka rehberiyle de uyumlu. BM'nin aktarımına göre rehber, hükümetlerden veri gizliliğinin korunmasını zorunlu kılmalarını ve sınıfta kullanım için 13 yaş sınırını değerlendirmelerini istiyor. Değerlendirmemize göre bu, öğretmenin istemi kendi hazırlığı için kullanmasıyla öğrencinin aracı doğrudan kullanmasını ayrı iki karar olarak ele almayı gerektiriyor.
Sıkça sorulan sorular
Bu istemler ücretsiz sürümlerde çalışır mı?
İstemler belirli bir özelliğe dayanmıyor; düz metinle çalışan her sohbet aracında kullanılabilir. Uzun metin yapıştırma, dosya yükleme ve kullanım sınırları ise araca ve plana göre değişiyor.
Aynı istem neden her seferinde farklı cevap veriyor?
OpenAI'ın kılavuzu, model çıktısının çalıştırmadan çalıştırmaya değiştiğini açıkça söylüyor. Önemli bir malzemede istemi iki kez çalıştırıp iyi parçaları birleştirmek pratik bir yol.
İstem yazmayı öğrenmek yapay zeka okuryazarlığı için yeterli mi?
Hayır. İstem, işin teknik kısmı; çıktıyı değerlendirmek, sınırlarını bilmek ve ne zaman kullanmamak gerektiğine karar vermek ayrı beceriler. Konuyu komut eğitiminin neden yetmediğini anlatan yazımızda ele aldık.
Hangi aracı seçmeliyim?
Beş parçalı yapı dört araçta da aynı mantıkla çalışıyor. Seçimi okulunuzun izin verdiği hesap, veri ayarları ve maliyet belirlemeli; istem kalitesi araç değiştirerek değil, bağlam ve ölçüt ekleyerek artar.
Bu hafta tek bir istemle başlayın: Gelecek dersinizin öğrenme çıktısını programdan kopyalayın, ilk istemdeki beş parçayı kendi sınıfınıza göre doldurun ve aynı istemi iki farklı araçta çalıştırıp çıktıları yan yana koyun.
Kaynaklar: OpenAI, 'Prompt engineering' (resmî dokümantasyon); Google, 'Prompt design strategies' (resmî dokümantasyon); Anthropic, 'Prompting best practices' (resmî dokümantasyon); Microsoft, 'Get started writing prompts in Microsoft Copilot' (resmî dokümantasyon); UNESCO, 'Guidance for generative AI in education and research', 2023 (kavramsal); BM Haber Merkezi, 'UNESCO calls for regulations on AI use in schools', 7 Eylül 2023; T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli program sitesi (resmî dokümantasyon).
Bu yazı EdTech Türkiye yayın masasında, yapay zeka desteğiyle birincil kaynaklardan hazırlandı; olgular kaynaklarla karşılaştırılarak denetlendi. Editörlerimiz yazıyı yayından sonra da izler; hata bildirimlerini düzeltme politikamıza göre ele alırız.