Davranışı Gerçekten Değiştiren Eğitim İçeriği Nasıl Tasarlanır?

Bir eğitim düşünün: herkes izliyor, sınavdan geçiyor, hatta memnuniyet anketinde “iyi” işaretleniyor…
Ama sahaya dönünce aynı hatalar devam ediyor.

Bu tablo çok tanıdık, değil mi?

Çünkü çoğu eğitim bilgiyi aktarır ama davranışı dönüştürmez.
Davranış değişimi ise “anladım”la değil, “karar verdim ve uyguladım”la olur.

Bu yazıda “davranış değiştiren içerik” meselesini sihirli bir formül gibi değil; uygulanabilir bir tasarım yaklaşımı gibi ele alalım.

Önce netleşelim: Davranış dediğimiz şey nedir?

Davranış, çoğu zaman şudur:

• Bir karar anı

• Bir refleks

• Bir alışkanlık

Yani eğitim sonunda hedef “bilmek” değil, örneğin şunlar olmalı:

• “Müşteri itirazında doğru soruyu sormak”

• “Veri paylaşmadan önce kontrol adımını yapmak”

• “Zor konuşmada savunmaya geçmeden geri bildirim verebilmek”

Davranış tasarlamak için ilk adım: Karar anını bulmak.

1) Karar anlarını çıkarın: “İşin içinde nerede hata oluyor?”

Davranış değişiminin başladığı yer burası:

• En sık yapılan 5 hata nedir?

• Hangi 3 noktada süreç kırılıyor?

• Yeni başlayanlar en çok nerede takılıyor?

Bu sorulara cevap vermeden tasarlanan eğitim, genelde “genel bilgi” olur.

Kural: Davranış değişimi, işin içinden başlar.

2) İçeriği “anlatım” değil “karar verme” üzerine kurun

İnsanlar metin okuyarak değil, karar vererek öğrenir.

Bu yüzden davranış değiştiren içerikte mutlaka şu üçlü vardır:

1. Durum (kısa bir sahne)

2. Seçenekler (ne yaparsın?)

3. Sonuç + gerekçe (neden?)

Bu yapı, öğreneni pasif izleyiciden çıkarıp aktif hale getirir.

3) “Doğru cevabı söyle” değil, “yanlışı güvenli yerde yaşat”

Gerçek hayatta yanlış pahalıdır.
Eğitimde yanlış ise çok değerlidir—çünkü öğrenme oradan çıkar.

Davranış değiştiren içerik:

• Yanlışı “gösterir”

• Sonuçlarını “hissettirir”

• Sonra “tekrar denettirir”

Bu yüzden senaryo tasarımı altın değerindedir.

4) Geri bildirim: “Yanlış” demek yetmez

Birçok eğitimde geri bildirim şu kadar: “Yanlış.”

Oysa davranışı değiştiren şey şudur:

• Bu seçenek neden riskli?

• Doğrusu hangi mantıkla doğru?

• Bir dahaki sefere neye dikkat etmeliyim?

Kısa ama açıklayıcı geri bildirim, öğrenmenin motorudur.

5) Tek seferde olmaz: Pekiştirme planı şart

Davranış, bir günde oluşmaz.
Bu yüzden iyi tasarım “eğitim günü”nü değil, “eğitim sonrası”nı da planlar.

Basit bir pekiştirme hattı:

• 1 gün sonra: 2 dakikalık mini hatırlatma

• 1 hafta sonra: 3 soruluk mini senaryo

• 1 ay sonra: gri alan senaryosu + kısa geri bildirim

Buradaki amaç “tekrar izletmek” değil; hatırlatmak ve yeniden karar verdirme.

6) Ölçüm: “Tamamladı mı?” değil, “refleks değişti mi?”

Davranış değişimini en iyi gösteren şey uzun sınavlar değildir.
Kısa, düzenli, karar odaklı ölçümler çok daha işe yarar.

• Hangi senaryoda yanlış oranı düşüyor?

• Hangi ekip aynı hatada kalıyor?

• Hangi konu tekrar gerektiriyor?

Örneğin tested.com.tr’de kısa mini testlerle, davranış değişimini düzenli takip edebilir; eğitim içeriğini veriye göre iyileştirebilirsiniz.

Mini kontrol listesi: “Bu içerik davranış değiştirir mi?”

Bir eğitim içeriğini yayına almadan önce şunu sorun:

• Hedef davranış 1 cümlede net mi?

• İçerikte en az 3 karar anı var mı?

• Yanlış seçeneklerin sonuçları gösteriliyor mu?

• Geri bildirim gerekçeli mi?

• 30 gün içinde pekiştirme planı var mı?

• Ölçüm karar kalitesini takip ediyor mu?

Bu sorulara “evet” diyorsanız, doğru yoldasınız.

EdTech Türkiye notu

Davranış değiştiren eğitim; daha uzun, daha süslü, daha çok içerik demek değildir.
Daha “işe yakın” ve daha “karar odaklı” demektir.

Özetle:
Karar anını bul → senaryo ile çalıştır → geri bildirim ver → pekiştir → ölç.
Etki, tam olarak bu döngüden doğar.